12
DIAGNOSTIC AGENTS
APOMORPHINE
BARIUM
SULPHATE
CORTICOTROPHIN
ETHIODIZED OIL
FLUORESCEIN SODIUM
IOHEXOL
MEGLUMINE COMPOUND
METRIZAMIDE
METYRAPONE
PENTAGASTRIN
موارد
مصرف: آپومرفين براي تشخيص ودرمان بيماري پاركينسون مخصوصا دركنترل
اثر on-offاستفاده ميشود. اين داروبراي كنترل نوسانات
سركش حركتي دربيماري پاركينسون (دوره off) مقاوم بهلودوپا يا ساير داروهاي دوپامينرژيكتجويز
ميشود. به منظور تشخيصافتراقي انواع سندرم پاركينسون نيزمصرف ميشود.
همچنين براي تشخيصپاسخدهي سيستم دوپامينرژيك درانواعسندرم پاركينسون
بهكار ميرود، تاپاسخدهي بيمار نسبت به لوودوپامشخص
گردد.
مكانيسم اثر: آپومرفين محرك قويگيرندههاي
دوپاميني D2 است كه گاهياوقات جهت تثبيت وضعيت
بيماراني كهدرطول درمانبا لودوپا دورههايغيرقابلپيشبيني off را تجربه ميكنند،سودمند است. بهبودي علائم
پاركينسونبااستفادهاز آپومرفين، پاسخدهي مثبتبيمار به لوودوپا را نشان
ميدهد.آپومرفين همچنين با تحريكchemoreceptor tigger zone در مغز درحدود چند دقيقه ميتواند باعث
استفراغشود.
فارماكوكينتيك: بمنظور جلوگيري از اثراولين عبور،
اين دارو بايد از راه تزريق زيرجلدي تجويز شود.
موارد
منع مصرف: در موارد ضعف تنفسييا CNS، حساسيتمفرط به
اپيوئيدها،مشكلات عصبيـ رواني يا زوالعقل ايندارو نبايد مصرف شود. همچنين
درصورتي كه پاسخ onبه لوودوپا با اختلالحركتي شديد و هيپوتوني يا
اثرات روانيهمراه باشد، استفاده از آپومرفين
توصيهنميشود.
هشدارها: 1 ـ اين دارو باعث تهوع واستفراغميشود،
لذا در بيماراني كه مستعد به تهوعو استفراغ ميباشند يا استفراغ براي
آنهاخطرناك محسوب ميشود، آپومرفين بايدبا احتياط مصرف
شود.
2 ـ
در موارد زير با احتياط تجويز شود:بيماريهاي ريوي، قلبي ـ عروقي و غدددرونريز،
بيماران سالمند و ناتوان، سابقهكاهش فشار خون وضعيتي (در ابتدايمصرف دارو
بايد مراقبت هاي ويژه مدنظرباشد).
3 ـ
ارزيابي دورهائي عملكرد كبد، كليه، قلبو عروق و سيستم خونساز
ضرورياست.
4 ـ
درموقع تجويز ايندارو بههمراهلوودوپا ابتداو سپس هر شش ماه يكباربروز
كمخوني هموليتيك بررسي شود.
5 ـ
مصرف آن در افراد زير 18 سالتوصيه نميشود.
عوارض جانبي: اختلال حركتي در طولدورههاي
on بيماري پاركينسون (درموارد شديد ممكن است نياز به
قطع داروباشد)، ناپايداري وضعيتي و سقوط(ناتواني در صحبت كردن و تعادل
ممكناست بهبود نيابد)، افزايش ناتواني هايادراكي، تغيير شخصيتي، تهوع و
استفراغ،گيجي و توهمات، خواب آلودگي، كاهشفشار خون وضعيتي، كاهش ضربان
قلب،سرخوشي، سبكي سر، بيقراري، لرزش،كم خوني هموليتيك(در صورت
مصرفهمزمان با لوودوپا) و واكنشهاي پوستي ازعوارض جانبي اين دارو
هستند.
تداخل هاي دارويي: اثرات درمانيآپومرفين ممكن
است بوسيله داروهايضدجنون ياساير مهاركنندههاي دوپاميندر CNS مهار شود.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ در طول درمان باآپومرفين بيمار بايد تحت نظر متخصص ودر
بيمارستان باشد.
2 ـ
در تزريقات مكرر، محل تزريق عوضشود.
مقدار
مصرف: بعد از قطع درمان پاركينسونبمدت يك شب ( براي تحريك يك دوره
off)،مقادير تشخيصي آپومرفين از 1/5 تا 7ميليگرم يا گهگاهي 10
ميليگرم در فواصل4 ساعت بطور افزاينده واز راه زير جلديتزريق شود، تا
حداقل مقدارمولد پاسختعيين گردد. وقتي كه درمان معمولضدپاركينسون دوباره
براي بيمار شروعشد، اينمقدار بايددر شروع علائم offتزريقشود. سپس مقدار و نوبتهاي مصرف براساس
پاسخ ايجادشده تنظيم ميشود.
تزريق زير جلدي معمولا 3-30mg/day بهصورت منقسم تجويز ميشود (نه بيشتراز10
ميليگرم درهر بار). در افرادي كه بهتزريق بيش از 10 بار در روز نياز
دارند،ممكن است انفوزيون زيرجلدي ارجحباشد. در انفوزيون زير جلدي ابتدا
1mg/hrتا حصول پاسخ تزريق ميشود. درصورت عدم بروز
پاسخ در طي 4 ساعت،اين مقدار را ميتوان (حداقل در فواصل 4ساعته و هر بار
با افزايش 0/5 ميليگرم بهمقدار قبلي) تا 4mg/hr افزايش داد.
هر 12
ساعت بايد محل انفوزيون عوضشود و انفوزيون فقط در طول ساعاتبيداري انجام
شود (انفوزيون 24 ساعتهتوصيه نميشود مگراينكه علائم شبانهشديد باشند).
حداكثر مصرف روزانهآپومرفين 100 ميلي گرم است.
اشكال دارويي:
Injection: 10mg/ml
موارد
مصرف: سولفات باريم به عنوان مادهحاجب اشعه X براي آزمايشات پرتونگاريو توموگرافي كامپيوتري
قسمتهاي مختلفدستگاه گوارش مصرف ميشود.
مكانيسم اثر: سولفات باريم زماني كه ازبدن عبور
ميكند، ميزان جذب اشعه X
راافزايش ميدهد. بنابراين
شكل و ساختماندستگاه گوارش را آشكار ميكند.
فارماكوكينتيك: اين دارو در صورتي كهخالص باشد از
دستگاه گوارش جذبنميشود.
موارد
منع مصرف: اين دارو در صورتانسداد روده بزرگ و يا وجود سوراخ دردستگاه
گوارش، ابتلا به كوليت اولسراتيو،ديورتيكوليت مزمن نبايد مصرف
شود.
هشدارها: سولفات باريم در صورتاحتمال بارداري و
وجود دهيدراتاسيوننبايد مصرف شود.
عوارض جانبي: احتمال بروز يبوست، تجمعمدفوع
متراكم، انسداد روده و آپانديسيتپس از مصرف (خوراكي يا تنقيه) دارووجود
دارد. سوراخ شدن رودهها توسطدارو نيز ممكناست منجربه پريتونيت،چسبندگي
رودهها ومرگ گردد. استنشاقاين پودر موجب بيماري ريوي
ميگردد.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ چندين ساعت قبل ازانجام آزمايش از خوردن و
آشاميدنخودداري شود.
2 ـ
استفاده از سولفات باريم تا 1-2 هفتهبعد از نمونهبرداري از روده بزرگ
وركتوم توصيه نميشود.
3 ـ
بعد از انجام آزمايش پرتونگاري، بهمنظور جلوگيري از تجمع مدفوع متراكمبيمار
بايد مقادير زيادي مايعات دريافتكند. بعضي اوفات ممكن است استفاده
ازملينها نيز ضروري شود.
مقدار
مصرف: مقدار مصرف به نوعآزمايش و روش پرتونگاري بستگي دارد.براي
عكسبرداري از مري تا 150ميليليتراز سوسپانسيون 50-200w/v% از راهخوراكي مصرف ميشود. براي معاينهمعده و
دوازدهه تا 300 ميليليتر ازسوسپانسيون 30-150w/v% از راهخوراكي و براي معاينه روده بزرگ تا 2ليتر
از سوسپانسيون 20-130w/v%بصورت تنقيه مصرف ميشود.
اشكال دارويي:
Powder
for suspension: 135g/Sachet
موارد
مصرف: كورتيكوتروپين بهعنوانيكعامل تشخيصي عملكرد غدهفوقكليوي مصرف
ميشود. همچنين دردرمان اسپاسم ميوكلونيك نوزادان وپورپوراي ترومبوسيتوپنيك
ايديوپاتيكاستفاده ميشود. كورتيكوتروپيناگرچهيك كورتيكواستروئيد
نميباشد،ولي ممكن است در تمامي موارد مصرفكورتيكواستروئيدها مصرف
شود.
مكانيسم اثر: كورتيكوتروپين هورمونطبيعي قسمت
قدامي هيپوفيز (ACTH)
است
كه ميتواند با تحريك بخش قشريغده فوق كليوي باعث ترشحكورتيكواستروئيدها
شود.
فارماكوكينتيك: 45-60 دقيقه پس از تزريقداخل
وريدي يا زير جلدي و يك ساعت پساز تزريق داخل عضلاني كورتيكوتروپين،غلظت
پلاسمائي كورتيزول به حداكثرميرسد. در مورد تجويز فرآوردههايطولانياثر اين
زمان به 8 ساعت رسيده وافزايش غلظت بيش از 24 ساعت
ثابتميماند.
موارد
منع مصرف: براي بيماران مبتلا بهاسكلرودرم، پوكي استخوان، عفونتهايقارچي
سيستميك، عفونت هرپسي چشم،قرحهگوارشي ياسابقه ابتلابه آن،
نارسائياحتقاني قلب و فشار خون بالا نبايد مصرفشود. در درمان بيماريهاي
همراه بانارسائي اوليه غده فوق كليه نبايد
استفادهشود.
هشدارها: 1 ـ تا مادامي كه پاسخدهي غددفوقكليه
محرز نشده باشد، اينفرآوردهنبايد تجويز شود.
2 ـ
شدت بيماري، غلظتهاي ادراريوپلاسمائي كورتيكواستروئيدها و پاسخاوليه بيمار،
جهت تعيين مقدارمصرف ودفعاتمصرف بايدموردتوجهقرار
گيرند.
3 ـ
كورتيكوتروپين تنها براي مقاصدتشخيصي يا براي درمان پورپورايترومبوسيتوپنيك
ايديوپاتيك دربزرگسالان، بصورت داخل وريدي
تزريقميشود.
4 ـ
در هنگام استفاده از دارو بايستي بيماررا از نظر واكنشهاي حساسيتي تحت
نظرقرار داد. بروز اين واكنشها به خصوص درتزريق زيرجلدي رايج ميباشد.
استفادهدرماني طولاني مدت احتمال بروز چنينواكنشهائي را افزايش
ميدهد.
5 ـ
عوارض جانبي غيرقابلبرگشت بيشتربا تجويز مزمن مقادير بيش از 40 واحد درروز
مشاهده ميشود.
6 ـ
كاهش در ميزان مصرف دارو باطولاني كردن فواصل بين تزريق يا باكاهش مقدار
كورتيكوتروپين در هر بارتجويز انجام ميپذيرد.
7 ـ
در افراد مسن و بخصوص خانمهاييائسه، احتمال ايجاد پوكي استخوان وافزايش
فشار خون افزايش مييابد.
عوارض جانبي: درمان طولاني مدت باكورتيكوتروپين
بيمار را مستعد ابتلا بهبيماريهاي عفوني ميكند و از طرفي علائمعفونت نيز
پنهان ميشود. قطع مصرفكورتيكوتروپين بعد از مصرف مزمن آنباعث بروز علائم
كمكاري غده فوقكليويميشود. مصرف مقادير زيادكورتيكوتروپين ميتواند
اختلالات روانيرا تشديد كند. آب مرواريد، كاهش يا تاريديد، تكرر ادرار و
ديابت بيمزه، قرحهگوارشي، علائم شبه كوشينگ، آكنه، درددر ناحيه سريني و
افزايش فشار خون ازعوارض جانبي دارو ميباشند.
تداخل هاي دارويي: همزمان باواكسن هايزنده،
آمفوتريسين B، داروهاي ضد ديابت،انسولين، داروهاي مدر دفع كننده
پتاسيم،داروهاي ضد التهاب غير استروئيدي نبايداز اين فرآورده استفاده
نمود.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ در صورت مصرفطولاني مدت دارو، سير بيماري و اثراتجانبي
دارو بايد مرتب ارزيابي شود.
2 ـ
در طول درمان، مصرف سديم بايستيمحدودشده و مصرف مكملهاي حاويپتاسيم
توصيه ميشود.
3 ـ
مصرف دارو در افراد ديابتي بايستي بااحتياط انجام گيرد.
4 ـ
معاينات چشم پزشكي در طول درماندراز مدت بايد بطور مرتب انجام
گيرد.
مقدار
مصرف: در تشخيص عملكرد محورهيپوفيز ـ غدد فوق كليوي، مقادير 10-25واحد در 500
ميليليتر دكستروز 5% درطي مدت 8 ساعت بصورت انفوزيون داخلوريدي تجويز
ميشود. قبل و بعد از تجويزكورتيكوتروپين، غلظت پلاسمائيكورتيزول اندازهگيري
ميشود.
ميزان مصرف در كودكان به صورت داخلوريدي يا زير
جلدي 1/6IU/kg يا 50IU/m2هر 24 ساعت در 3 يا 4 نوبت بطور منقسمميباشد.
همچنين از راه داخل عضلاني1/6IU/kg يا 50IU/m2 هر 24 ساعت بطوريكجا يا در سه مقدار منقسم نيز
تجويزميشود.
اشكال دارويي:
Injection: 40 or 80IU/ml
موارد
مصرف: اين دارو براي عكسبردارياز رحم و لوله هاي رحمي، براي
تشخيصتومورهاي داخل لوله و گردن رحم و سايراختلالات داخل لولههاي رحمي
مصرفميشود. اين دارو همچنين برايعكسبرداري از سيستم لنفاوي به منظورتشخيص
تومورهاي سرطاني و ارزيابيآنها به كار ميرود.
مكانيسم اثر: داروهاي حاجب يددار درحين عبور از
مجاري مختلف بدن با جذباشعه X ميزان تمايز بافتي را افزايش
داده وساختمانهاي داخلي بدن را ترسيم ميكنند.ميزان يد اين دارو 37 درصد
است.
موارد
منع مصرف: در صورت حساسيتمفرط به دارو، نبايد مصرف گردد. همچنيناين دارو
نبايد براي عكسبرداري ازبرونشها يا از راههاي داخل عروقي ياداخل نخاعي
استفاده شود. عكسبرداري ازرحم و لولههاي رحمي در موارد ذيلممنوع است:
حاملگي داخل رحمي،خونريزي داخل رحمي يا 30 روز پس ازكورتاژ يا نمونه
برداري مخروطي از گردنرحم، براي بيماران مبتلابه بيماري التهابيحاد لگني،
ضايعات مشخص گردن رحمياالتهاب لايه داخلي گردن رحم همراه باخونريزي
داخل رحمي. عكسبرداري ازمجاري لنفاوي در موارد ذيل ممنوع است:بيماران با
شانت راست به چپ قلبي،مبتلايان به بيماريهاي پيشرفته ريوي و دربيماراني
كه پرتونگاري ريوي داشتهاند.
هشدارها: 1 ـ در تمام اوقات تجهيزات كاملفوريتهاي
پزشكي و احياء بايد به آسانيقابل دسترسي باشد و پزشك تجويز كنندهبايد در
تشخيص و درمان علائم به هرميزان توانائي كافي داشته
باشد.
2 ـ
در بيماراني كه به يد و ساير داروهايحاجب يددار حساسيت نشان دادهاند
بااحتياط مصرف گردد.
3 ـ
بدليل احتمال بروز مرگهاي ناشي ازآمبولي، در بيماران داراي نقص
ظرفيتانتشار ريوي و يا كاهش جريان خونريوي با احتياط مصرف
شود.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ بايد بدقت و با رعايتاصول آسپتيك از دارو استفاده
شود.
2 ـ
تا 24 ساعت بعد از عكسبرداري از رحمو لولههاي آن، براي تشخيص نشت داروبه
حفره صفاقي، بيمار بايد تحت نظر باشد.
3 ـ
اين دارو را بايد در دماي 15-30 درجهسانتيگراد و به دور از نور نگهداري
كرد.
تداخل هاي دارويي: از آنجاكه داروهايحاجب يددار
ممكن است نتايج آزمايشاتعمل غده تيروئيد را تغيير دهند، در صورتلزوم،
اينگونه آزمايشات بايد قبل از تجويزدارو انجام شود.
عوارض جانبي: ممكن است در پرتونگارياز رحم و
لوله هاي آن واكنشهايحساسيتي، واكنشهاي جسم خارجي وتشديد بيماري التهابي
حاد لگني رخ دهد.در پرتونگاري از مجاري لنفاوي احتمالآمبولي ريوي وجود
دارد.
مقدار
مصرف:
بزرگسالان: براي عكسبرداري از رحم ولولههاي
رحمي، بايد در مرحله قبل ازتخمك گذاري (بر اساس ثبت درجه حرارتپايه بدن)
و بيشتر از دو روز بعد از قطعجريان قاعدگي انجام شود. 5 ميليليتردارو را با
فشار در داخل رحم و لوله هايآن تزريق ميكنند، در صورتيكه لولههايرحم
پس از عكسبرداري پر به نظر برسندنتيجه مطلوب است. در صورت لزومميتوان تا
2 ميليليتر ديگر نيز استفادهنمود.
براي
عكسبرداري از مجاري لنفاوي، داروبايد با سرعت كم (0/1 ml/min تا 0/2)توسط كانول در يك مجراي لنفاوي
مناسبتزريق شود. ابتدا 1-2 ميليليتر تزريق ودر صورت مناسب بودن محل تزريق
6-8ميليليتر ديگر نيز تزريق شود. براي نمايانكردن گرههاي لنفاوي زيربغلي
وفوقترقوهاي، مقدار 2-4 ميليليتر بداخلاندام فوقاني تزريق شود. براي
پرتونگاريعروق لنفاوي آلت تناسلي مرد 2-3ميليليتر، براي ناحيه گردن رحم
1-2ميليليتر، براي عروق يك طرفه اندامفوقاني 2-4 ميليليتر، براي اندام
تحتاني6-8 ميلي ليتر تزريق شود.
كودكان: با احتياط تزريق شود و
حداكثر0/25mg/kg يا در حد 1-6 ميلي ليتراستفاده
گردد.
اشكال دارويي:
Injection: 10ml