موارد
مصرف: كلرپروپاميد براي درمانديابت مليتوس و ديابت بيمزه هيپوفيزينسبي
(بهعنوان درمان خط دوم) بهكارميرود.
مكانيسم اثر: سولفونيل اورهها با تحريكمستقيم
ترشح انسولين از سلولهاي بتايلوزالمعده، گلوگز خون را كاهش ميدهند.در
طولاني مدت اين داروها حساسيت بهانسولين را در بافتهاي محيطي مانند
كبد،عضله، چربي و سلولهاي ديگر مانندمونوسيتها و اريتروسيتها افزايشميدهند
كه نتيجه آن كاهش گليكوژنوليز وگلوكونئوژنز در كبد است. كلرپروپاميد اثرمقادير
جزئي هورمون آنتيديورتيك را دربيماران مبتلا به ديابت بيمزه
هيپوفيزيتقويت ميكند.
فارماكوكينتيك: جذب دارو از دستگاهگوارش كامل و
سريع است، ولي غذا آن رابه تأخير مياندازد. نيمه عمر آن 36 ساعتاست.
متابوليسم كبدي دارو ناقص بوده و20 درصد دارو بهصورت تغيير نيافته
دفعميشود. متابوليتهاي دارو از راه ادراردفع ميشوند.
موارد
منع مصرف: اين دارو در موارد زيرنبايد مصرف شود: اسيدوز، سوختگيشديد، اغماي
ديابتيك، كتواسيدوزديابتيك، اغماي غيركتونيك هيپراسمولار،شرايطي كه باعث
تغييرات زياد قند خونميشوند، شرايطي كه نياز به انسولين را بهسرعت تغيير
ميدهند، شرايط ايجادكنندهكاهش قند خون، بيماريهاي كبدي و كليوي،پورفيري و
نارسائي احتقاني قلب.
هشدارها: 1 ـ در شرايطي مانند انفاركتوسميوكارد،
اغما، عفونت، تروما، در جراحي ودوران بارداري بايد بهطور موقت،انسولين
جايگزين سولفونيل اورهها شود.
2 ـ
در شرايط افزايش قند خون (مانندتغيرات هورمونهاي جنسي در زنان، تب
بالا،عفونت، پركاري آدرنال و استرسهايرواني) ممكن است افزايش مقدار
مصرفدارو يا تغيير آن به انسولين مورد نياز باشد.
3 ـ
در پركاري تيروئيد، كنترل قند خونمشكلتر بوده و ممكن است نياز به
افزايشمقدار مصرف دارو باشد.
4 ـ
مصرف دارو در افراد مسن، به دليلنيمه عمر طولاني توصيه
نميشود.
عوارض جانبي: بهدنبال مصرف دارواختلالات
گوارشي، سردرد، افزايش وزن،كاهش قندخون، واكنشهاي افزايشحساسيت ديده
شدهاست. كلرپروپاميدموجب افزايش اثر هورمون آنتيديورتيكشده و بندرت موجب
كاهش سديمميشود.
تداخلهاي دارويي: در صورت مصرفهمزمان با ضد
انعقادهاي خوراكي
مقدار
مصرف دو دارو بايد تنظيم شود.
در
مصرف همزمان با آسپاراژيناز،كورتيكواستروئيدها، مدرهاي
تيازيدي
و
ليتيم به دليل فعاليت ذاتي اين
تركيبات در بالا بردن قند خون
تنظيم
مقدار
مصرف دارو لازم است. مصرفهمزمان كلرپروپاميد با
تيازيدها
خطر
هيپوناترمي را خصوص در بيمارانمسن افزايش ميدهد. در صورت مصرفهمزمان داروهايي
مانند گوانتيدين،مهاركنندههاي مونوآمين اكسيداز،
كينين، كينيدين و مقادير بالايساليسيلاتها،
كلرامفنيكل ومهاركنندههاي بتا آدرنرژيك مقدارمصرف مورد نياز كلرپروپاميد
تغييرمييابد.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ آلرژي به سولفونيلاروهها، سولفوناميدها و تيازيدها را
بايدمورد توجه قرار داد.
2 ـ
با تغيير رژيم غذايي، فعاليت بدني وبيماري، ميزان قند خون و برنامه
درمانيتغيير ميكند.
3 ـ
دارو به همراه صبحانه مصرف شود.
مقدار
مصرف: ابتدا mg/day 250
(در افرادمسن 100-120
ميليگرم) كه مطابق باپاسخ بيمار تا mg/day 500 ميتواندافزايش يابد.
اشكال دارويي:
Tablet:
250 mg
CHORIONIC GONADOTROPHIN (HCG)
موارد
مصرف: گنادوتروپين جفتي هم دردرمان و هم در تشخيص كريپتوركيديسم(نهان
بيضگي) قبل از بلوغ كه به دليلانسداد آناتوميك نباشد، مصرف ميشود.اين
فرآورده همچنين در درمان ناباروريناشي از بيكفايتي عملكرد هيپوفيز درمردان
و نيز نازائي در خانمها، به تنهايي ويا در تركيب با منوتروپينها يا
كلوميفناستفاده ميشود. علاوه بر اين درتشخيص كمكاري غدد جنسي در
مردان،نارسايي جسم زرد و نيز بهمنظور تحريكتخمكگذاري در عمل باروري خارج
از بدن(IVF) كاربرد دارد.
مكانيسم اثر: عمل اين هورمون اغلب
همانندLH ميباشد. با تقليد پيك طبيعي
LH، درزنان موجب تحريك تخمكگذاري و درمردان موجب افزايش توليد
آندروژنتوسط بيضهها ميگردد.
فارماكوكينتيك: در خانمها، اغلب 32-36ساعت پس از
تجويز، تخمكگذاري رخميدهد. نيمه عمر دارو دو فازي بوده (11 و23 ساعت) و طي
24 ساعت 10-12% داروبهصورت تغيير نيافته، از طريق كليهها
دفعميشود.
موارد
منع مصرف: بهطور كلي در صورتوجود بزرگي يا تومور هيپوفيز، بلوغزودرس در
حين درمان كريپتوركيديسم،وجود خونريزيهاي واژينال با علتنامشخص، تومورهاي
فيبروئيد رحم،كيستهاي تخمداني متمايز از سندرمپليكيستيك تخمداني،
ترومبوفلبيت فعال،كارسينوماي پروستات و يا سايرنئوپلاسمهاي وابسته به
آندروژن ايندارو نبايد مصرف شود.
هشدارها: 1 ـ مصرف توأم HCG، با سايرتركيبات محرك
تخمكگذاري ممكن استموجب افزايش بروز عواقب ترومبوآمبوليك
گردد.
2 ـ
در بيماران مبتلا به نارسائي قلبي ياكليوي، آسم، ميگرن و صرع، اين دارو
بايدبا احتياط مصرف شود.
3 ـ
از آنجا كه مصرف مداوم دارو ممكناست تحريك بيش از حد تخمدان را موجبشود،
بايد حتيالامكان در حين درمانغلظت سرمي استروژن را كنترل نموده وآزمايشات
اولتراسوند را انجام داد.
4 ـ
بهمنظور آگاهي از وقوع تخمكگذاري،بايد روزانه درجه حرارت بدن بيمار
كنترلشود و در صورتيكه بهدنبال يك دورهدرماني، تغيير دو فازي درجه حرارت
بدنمشاهده شود، ولي قاعدگي رخ ندهد،آزمون حاملگي بايد انجام
شود.
5 ـ
مصرف توأم HCG با سايرمنوتروپينها ممكن است موجب
افزايششيوع حاملگيهاي چند قلو و در نتيجهافزايش خطر تولد نوزادان نارس
گردد.
عوارض جانبي: شايعترين عارضه،بزرگشدن تخمدان و
كيست تخمدانيضعيف تا متوسط است. بروز سندرم حادتحريك بيش از حد تخمدان،
كمتر شايعاست.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ در هنگام مصرفدارو، بيمار بايد از هر جهت تحت نظرپزشك
باشد.
2 ـ
براي درمان كامل ممكن است بهمصرف طولاني مدت دارو نياز
باشد.
3 ـ
بايد به بيمار توصيه شود تا پس ازمصرف دارو، زمان مقاربت و نيز درجهحرارت
بدن را بهطور روزانه ثبت نمايد.
مقدار
مصرف: مقدار مصرف بايد براساسنياز هر بيمار بهطور انفرادي و باتوجه بهپاسخ
باليني، تنظيم گردد. در صورتيكهپس از پايان دوره درمان، تخمكگذاريصورت
نپذيرد، بايد رژيم دارويي مجددارزيابي شود. چنانچه پس از 3 دورهدرمان باز هم
تخمكگذاري صورت نگيرد،بايد در تداوم مصرف دارو، يا نوع درمانتجديد نظر
شود.
بزرگسالان: مقدار مصرف براي درمانكمكاري بيضهها
ناشي از كمبودگنادوتروپين در مردان، به ميزان1000-4000 واحد 2-3 بار در هفته
بهشكل تزريق داخل عضلاني و به مدت چندهفته تا چند ماه است. درمان را
ميتوان تازمان حصول پاسخ درماني ادامه داد.درمان ناباروري مردان از طريق
تحريكالقاء اسپرماتوژنز با
HCGگاه به مدت 6ماه يا بيشتر طول ميكشد.
در صورتمطلوب نبودن اثر درماني، ميتوان دارو رابه همراه ساير منوتروپينها
تا يكسال بعدنيز مصرف نمود. براي درمان بيكفايتيجسم زرد، از روز
تخمكگذاري تا زمانپيشبيني شده براي بروز قاعدگي يا وقوعحاملگي، روزانه
1500 واحد به شكلتزريق داخل عضلاني توصيه ميشود. درصورت تأييد حاملگي،
اين مقدار ميتواند تاهفته دهم بارداري ادامه يابد. در IVF،5000-10000 واحد، يك روز پس
ازآخرين مقدار مصرف منوتروپينها و يا5-9 روز پس از آخرين مقدار مصرفكلوميفن
تجويز ميشود. براي اهدافتشخيصي كمكاري بيضه، 2000 واحد درروز به شكل
تزريق داخل عضلاني و بهمدت 3 روز مصرف ميشود
كودكان: در درمان كريپتوركيديسم قبل ازبلوغ
ميزان 5000-10000 واحد 2-3 باردر هفته و حداكثر 10 بار به شكل تزريقداخل
عضلاني مصرف ميشود.
توجه: در صورت عدم پيشرفتدرمان، اين دارو بيش
از 10 بار نبايدتجويز گردد.
اشكال دارويي:
For
Injection: 500 U, 1500 U, 5000 U
موارد
مصرف: كلوميفن براي درمانناباروري ناشي از كاهش يا فقدانتخمكگذاري در
زنان و نيز ناباروريمرداني كه توليد اسپرم در آنها كافينيست، بهكار برده
ميشود. اين تركيبهمچنين در درمان بيكفايتي عملكرد جسمزرد و نيز تشخيص
نارسائي محورهيپوتالاميك ـ هيپوفيز ـ غده فوق كليه مفيدميباشد. بهمنظور
ارزيابي عملتخمدانهادر تخمكگذاري نيز استفادهشدهاست.
مكانيسم اثر: كلوميفن عمدت داراي اثراتضداستروژني بوده
و بعض خواصاستروژني نيز دارد. اين
دارو با اتصالرقابتي به گيرندههاي استروژن در سطحهيپوتالاموس، مانع اثر
مهاري استروژنبر آزادشدن گنادوتروپينها و در نتيجهافزايش LH و FSH ميگردد. اين امر خودموجب بلوغ فوليكولهاي
تخمداني، افزايشپيك LH
قبل از تخمكگذاري،
تخمكگذاريو در نهايت تكامل جسم زرد ميشود. درناباروري مردان نيز از طريق
افزايشترشح LH و FSH، اثر درماني خود را
اعمالميكند.
فارماكوكينتيك: دارو از دستگاه گوارشبهخوبي جذب
ميشود. متابوليسم دارو دركبد صورت گرفته و نيمه عمر آن حدود5-7 روز است.
معمولا طي 4-10 روز پساز مصرف آخرين مقدار دارو،تخمكگذاري صورت ميگيرد.
قسمتاعظم دارو از صفرا و مدفوع و بخش اندكياز كليهها دفع
ميگردد.
موارد
منع مصرف: اين دارو در مبتلايان بهنارسائي عملكرد كبد، افسردگي،
وجودكيستهاي تخمداني غير از سندرم پليكيستيك تخمدان و ترومبوفلبيت
نبايدمصرف شود.
هشدارها: 1 ـ مصرف طولاني مدت داروميتواند موجب
بروز تومورهاي تخمدانگردد.
2 ـ
كلوميفن با كاهش توليد و تغييرموكوس دهانه رحم ممكن است با عملاسپرم و
متعاقب آن باروري و حاملگيتداخل نمايد.
3 ـ
احتمال بروز چندقلوزايي با مصرفدارو وجود دارد.
عوارض جانبي: مهمترين عوارض عبارتنداز تشكيل
كيست تخمدان، بزرگ شدن بيشاز حد تخمدان، بزرگ شدن بافت فيبروئيدرحم و
بروز سندرم قبل از قاعدگي.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ دارو بايد به ميزانمناسب و در ساعت مشخصي از روزمصرف
شود.
2 ـ
در صورت فراموش كردن يك وعدهمصرف دارو، بهتر است بلافاصله پس ازبهخاطر
آوردن مصرف شود. در صورتيكه در زمان مصرف بعدي، بيمار عدممصرف دارو را
بهخاطر آورد، مقدارمصرف بعدي دارو به ميزان دو برابراستفاده شود. در صورت
فراموش كردنبيش از يكبار، به پزشك مراجعه شود.
مقدار
مصرف: در درمان ناباروري درزنان، دارو به ميزان mg/day 50 و به مدت5 روز، تجويز ميشود. مصرف دارو بايداز روز
پنجم قاعدگي شروع شود. درصورت عدم بروز حاملگي، ميتوان دورهدرمان را در
3-4 سيكل بعد تكرار نمود كهدر آن صورت مقدار تجويز را ميتوان بهmg/day 75-100 و به مدت 5 روز افزايشداد. در زنان حساس به
كلوميفن و يامبتلايان به سندرم پليكيستيك تخمدان،بايستي مقادير كمتر تجويز
شوند.
اشكال دارويي:
Tablet:
50 mg
موارد
مصرف: استروژنهاي كنژوگهبهعنوان جانشين درماني در حالات كمبوداستروژن،
كمكاري غدد تناسلي، آتروفيواژن، نارسايي اوليه تخمدان، درمان
علائموازموتور در دوران يائسگي و نيزپيشگيري از استئوپروز بعد از يائسگيمصرف
ميشود. بهعلاوه، اين دارو ممكناست براي درمان خونريزي رحم، سرطانپستان
يا پروستات نيز بهكار رود.
مكانيسم اثر: استروژنها با اتصال بهگيرندههاي خود
در هسته سلول ميزانساخت RNA
و پروتئينهاي مختلف را
دربافتهاي هدف افرايش ميدهند. اينپروتئينها مسئول بروز اثرات
استروژنهاهستند.
فارماكوكينتيك: استروژنهاي كنژوگه ازدستگاه گوارش
بهخوبي جذب گرديده وعمدت در كبد به متابوليتهاي غيرفعالتبديل ميشوند كه
غالب از راه ادرار ومقداري نيز از
طريق مدفوع دفع ميگردند.
موارد
منع مصرف: اين دارو در مواردترومبوفلبيت فعال يا اختلالاتترومبوآمبوليك،
سرطانهاي وابسته بهاستروژن، بيماريهاي كبدي، خونريزيواژن، شيردهي و نيز
سندرومهاي دوبين ـجانسون و روتور نبايد مصرف شود.
هشدارها: 1 ـ مصرف طولاني مدتاستروژنها به
تنهايي، خطر بروز سرطانآندومتر را افزايش ميدهد.
2 ـ
در بيماريهايي نظير ميگرن، زياديفشار خون، آسم، صرع، ترومبوفلبيتمزمن يا
سابقه آن، زيادي چربي خون،بيماري مثانه، وجود ندول يا بيماريفيبروكيستيك
پستان با احتياط تجويزگردد.
3 ـ
مصرف دارو در فيبروئيدهاي رحمي،ممكن است اندازه فيبروئيد را افزايش
دهد.
4 ـ
استروژنها ممكن است علائمآندومتريوز را تشديد نمايند.
5 ـ
در بيماراني كه قبلا به سرطان آندومترمبتلا بوده و تحت درمان قرار
گرفتهاند، بااحتياط زياد بهكار رود.
عوارض جانبي: با مصرف استروژنها:تهوع، استفراغ،
سفتي، بزرگ شدن پستانو سندروم پيش از قاعدگي ممكن استايجاد گردد. احتباس
مايعات، تغيير دراعمال كبد، يرقان ناشي از بند آمدن صفرا،بثورات جلدي و
كلوآسما، افسردگي،سردرد بهويژه در هنگام فعاليت شديد ونيز افزايش تحريك
بافتي، افزايش غلظتفاكتورهاي انعقادي، خطر بروزترومبوآمبولي و افزايش يا
تشديد فشارخون از عوارض جانبي دارو هستند.
تداخلهاي دارويي: ريفامپين،گريزوفولوين و
داروهاي ضد صرع نظيركاربامازپين، فنوباربيتال، فنيتوئين وپيريميدون
متابوليسم استروژنها راتسريع مينمايند. استروژنها با تأثير برفعاليت فاكتورهاي
انعقادي با اثر داروهايضدانعقاد نظير وارفارين مقابله مينمايند.اثر ضدفشار
خون، وقفهدهندههاي گيرندهبتا آدرنرژيك يا مهاركنندههاي آنزيمتبديلكننده
آنژيوتانسين و احتمالا سايرداروهاي پايينآورنده فشار خون بهوسيله استروژنها
كاهش مييابد. غلظتپلاسمايي سيكلوسپورين با مصرف ايندارو افزايش
مييابد.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ اين دارو در كودكانبه دليل بسته شدن پيش از
موعداپيفيزهاي استخوان كه رشدشان هنوزكامل نشدهاست، با احتياط مصرف
شود.
2 ـ
استروژنها ممكن است موجبهيپرپلازي و التهاب لثه شوند.
3 ـ
در صورت بروز اختلال تنفسي، اختلالدر تكلم يا جهتيابي، درد در سينه يا
كتف،كاهش قدرت بينايي يا سردرد شديد و نيزوجود توده در پستان، زرد شدن
چشمها ياپوست سريع به پزشك مراجعه شود.
4 ـ
مصرف خوراكي دارو همراه يابلافاصله بعد از غذا عوارض گوارشي آنرا به حداقل
ميرساند.
5 ـ
معاينات پستان و بيوپسي آندومتر وهمچنين تست اعمال كبدي مرتب انجام
شود.
مقدار
مصرف: استروژنهاي كنژوگه دردرمان عوارض يائسگي و نيز پيشگيري ازاستئوپروز
به ميزان 0/625-1/25mg/day(همراه با پروژسترون به مدت 10-12 روزدر هر دوره
در صورتيكه رحم سالمباشد) بهكار ميروند.
اشكال دارويي:
Injection: 25 mg/ 5 ml
Tablet:
0.625 mg, 1.25 mg
Vaginal
Cream: 0.625 mg/g