موارد
مصرف: گليبنكلاميد براي كنترلزيادي قندخون در بيماري ديابت
مصرفميشود.
مكانيسم اثر: سولفونيل اورهها در ديابتمليتوس
غيروابسته بهانسولين باتحريكمستقيم ترشح انسولين بتاي پانكراس،گلوكز خون
را كاهش ميدهند. مصرفطولاني مدت اين داروها حساسيتبهانسولين را در
بافتهاي محيطي مانند كبد،عضله، چربي و سلولهايي مانندمونوسيتها و
اريتروسيتها افزايشميدهد كه نتيجه آن كاهش گليكوژنوليز وگلوكونئوژنز در كبد
است.
فارماكوكينتيك: جذب دارو سريع وليوابسته بهشرايط
فردي بسيار متغيرميباشد. گلي بنكلاميد داراي پيوندپروتئيني خيلي بالا و
نيمهعمر حدود 10ساعت ميباشد. طول اثر دارو 24 ساعتاست.
موارد
منع مصرف: اين دارو در موارديچون اسيدوز، سوختگي شديد، اغمايديابتيك،
كتواسيدوز ديابتيك، اغمايغيركتونيك هيپراسمولار، شرايطي كهباعث تغييرات زياد
قندخون ميشوند،شرايطي كه نياز بهانسولين را بهسرعتتغيير ميدهند،
بيماريهاي كبدي و كليوي وپورفيري نبايد مصرف شود.
هشدارها: 1 ـ در صورت وجود بيماريهاييمانند
انفاركتوس ميوكارد، اغماء، عفونت،تروما، جراحي و طي دوران بارداري بايداز
انسولين استفاده شود.
2 ـ
در شرايط ايجادكننده افزايش قندخونمانند تغييرات هورمونهاي جنسي در زنان،تب
بالا، عفونت، پركاري غده فوق كليه واسترسهاي رواني ممكن است افزايشمقدار
مصرف دارو يا مصرف انسولينضروري باشد.
3 ـ
درپركاري تيروئيد كنترل قندخونمشكلتر شده و ممكن است نياز بهافزايشمقدار
مصرف دارو باشد.
4 ـ
مصرف دارو در افراد مسن بهدليلنيمهعمر طولاني توصيه
نميشود.
عوارض جانبي: بامصرف دارو اختلالاتدستگاه گوارش،
سردرد، افزايش وزن،كاهش خفيف قندخون بهويژه در هنگامشب، واكنشهاي
افزايش حساسيتگزارش شده است.
تداخلهاي دارويي: در مصرف همزمانباضد انعقادهاي
خوراكي مقدار
مصرف
دو دارو بايد تنظيم شود. درمصرف همزمان با آسپارژيناز،كورتيكواستروئيدها،
مدرهاي تيازيدي وليتيم تنظيم مقدار مصرف دارو بهدليلفعاليت ذاتي اين
تركيبات در افزايشقندخون لازم ميباشد. داروهايي مانندگوانتيدين،
مهاركنندههاي مونوآميناكسيداز، كينيدين، كينين و مقادير بالايساليسيلاتها و
كلرامفنيكل بهدليل فعاليتذاتي در كاهش قندخون و بهدليل اثربالابرنده
قندخون مهاركنندههاي بتاآدنرژيك مقدار مصرف موردنياز دارو راتغيير ميدهند.
سايمتيدين، رانيتيدين وهمچنين سيپروفلوكساسين اثرات پايينآورنده قندخون
گليبنكلاميد را تشديدميكنند.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ باتغيير رژيم غذائي،فعاليت بدني و بيماري، ميزان قندخون
وبرنامه درماني تغيير ميكند.
2 ـ
دارو بههمراه صبحانه مصرف گردد.
مقدار
مصرف: ابتدا mg/day 5
(در افرادمسن 2/5 ميليگرم)
مصرف ميشود ومناسب با پاسخ بيمار تا mg/day 15ميتواند افزايش يابد.
اشكال دارويي:
Tablet:
5 mg
موارد
مصرف: گلوكاگون بهعنوان دارويجانشين مناسب براي گلوكز تزريقي دردرمان
كاهش قندخون و بهعنوان دارويكمكي در راديوگرافي دستگاه گوارشبهكار
ميرود.
مكانيسم اثر: گلوكاگون گليكوژنوليز وگلوكونئوژنز
كبدي را افزايش ميدهد وسبب افزايش cAMP ميشود. نتيجه ايناعمال افزايش غلظت گلوكز
پلاسما،شلشدن عضلات صاف و اثر اينوتروپيكمثبت قلبي
ميباشد.
فارماكوكينتيك: متابوليسم دارو در كبد وكليه انجام
ميشود و نيمه عمر آن 10 دقيقهميباشد. اثر دارو (افزايش قندخون) 20ـ 5دقيقه
پس از تزريق داخل وريدي، 15 دقيقهپس از تزريق داخل عضلاني و 45ـ30دقيقه
پس از تزريق زيرجلدي شروعميشود. طول مدت اثر دارو 90
دقيقهاست.
موارد
منع مصرف: در فئوكروموسيتوم،تومور ترشحكننده انسولين و تومورترشحكننده
گلوكاگون نبايد مصرف شود.
هشدارها: 1 ـ در كمي قندخون ناشي ازگرسنگي و
نارسايي غده فوق كليه موثرنميباشد (ذخاير كبدي گليكوژن براي اثردارو لازم
است).
2 ـ
مصرف دارو بهمنظور كمكبهتشخيص ديابت ميتواند سبب افزايشقندخون
شود.
عوارض جانبي: مهمترين عوارض جانبيدارو، تهوع،
استفراغ، اسهال، كاهشپتاسيم خون و بندرت واكنشهاي افزايشحساسيت
ميباشند.
تداخلهاي دارويي: گلوكاگون بامقادير بالاسبب
افزايش اثر ضدانعقادي داروهايضدانعقاد كوماريني يا مشتقات
ايندانديونميشود.
نكات
قابل توصيه: در صورتيكه بيمارهوشيار نباشد پس از تزريق دارو بايدبيمار
رابهدليل خطر بروز استفراغ بهيكطرف برگرداند.
مقدار
مصرف:
كودكان و بزرگسالان: 1ـ 0/5 ميلي گرم ازطريق
زيرجلدي، داخل عضلاني يا داخلوريدي تزريق ميشود. در صورت عدممشاهده پاسخ
تا 15 دقيقه، گلوگز داخلوريدي بايد تزريق شود.
اشكال دارويي:
Injection: 1 mg/ml
موارد
مصرف: گنادورلين براي درمانآمنوره و ناباوري ناشي از آزادشدنغيرطبيعي
هورمون آزادكنندهگنادوتروپينها (GnRH) در زنان، و نيزبررسي عملكرد هيپوفيز در
بزرگسالانبهكار ميرود.
مكانيسم اثر: اين دارو در مصرف بافواصل زماني
منظم باتحريك گيرندههايGnRH
در هيپوفيز موجب
آزادشدنگنادوتروپينها (LH,
FSH) ميگردد. تجويزمداوم
دارو در نهايت موجب مهار رهايشگنادوتروپينها ميشود.
فارماكوكينتيك: اين دارو يك پپتيد
ده
اسيد
آمينهاي است كه از طريق وريدي يازيرجلدي تزريق ميشود. نيمهعمر آن
درتزريق وريدي حدود 4 دقيقه ميباشد.
اين
دارو در هيپوتالاموس و هيپوفيزتوسط پپتيدازها تجزيه ميشود وبهصورت متابوليت
از طريق كليهها دفعميشود.
موارد
منع مصرف: اين تركيب نبايد درموارد حساسيت بهگنادورلين، نارسايياوليه
تخمدان، خونريزي غيرطبيعي وتشخيص
داده نشده واژينال مصرف شود.
هشدارها: 1 ـ اين فرآورده ممكن است دربرخي افراد
ايجاد حساسيت نمايد.
2 ـ
تجويز مكرر گنادورلين، ممكن استمنجر بهاز بين رفتن حساسيت هيپوفيز وكاهش
پاسخ LH شود.
عوارض جانبي: تهوع، سردرد، دردشكم،افزايش
خونريزي قاعدگي، واكنشهايحساسيت مفرط در موقع تجويز مكررمقادير زياد دارو و
تحريك در محل تزريقزيرجلدي از عوارض جانبي اين
داروميباشد.
تداخلهاي دارويي: فنوتيازينها و
سايرآنتاگونيستهاي دوپامين باافزايشپرولاكتين ممكن است موجب كاهش اثردارو
شوند. آندروژنها،گلوكوكورتيكوئيدها، استروژنها وپروژستينها با تاثير بر
ترشحگنادوتروپينها از هيپوفيز، نتيجه آزمونگنادورلين را تغيير
ميدهند.
مقدار
مصرف: در فقدان قاعدگي و ناباوريناشي از آزادشدن غيرطبيعي GnRH درزنان از طريق انفوزيون منظم نبضيزيرجلدي،
ابتدا 20ـ10 ميكروگرم طي يكدقيقه، سپس هر 90 دقيقه اين مقدار تكرارميشود تا
زماني كه بارداري رخ دهد، ياتاحداكثر 6 ماه از طريق انفوزيون نبضي ومنظم
داخل وريدي (بههمراه هپارين)مشابه انفوزيون زيرجلدي تجويز ميشود.جهت
بررسي عملكرد هيپوفيز از طريقتزريق وريدي يا زيرجلدي مقدار 100ميكروگرم تجويز
ميگردد.
اشكال دارويي:
For
Injection (as Acetate): 0.1 mg,
0.8 mg, 3.2 mg
موارد
مصرف: هيدروكورتيزون برايدرمان جايگزيني هورموني در نارساييغده فوق كليوي
استفاده ميشود. اين داروهمچنين در درمان علامتي بيماريهايالتهابي مانند
بيماري التهابي روده وهموروئيد و نيز واكنشهاي ازديادحساسيت مانند شوك
آنافيلاكتيكآنژيوادم و در جهت سركوب كردنسيستم ايمني استفاده
ميشود.هيدروكورتيزون در هيپرپلازي مادرزاديغده فوق كليه، ادم مغزي و شوك
نيز موثراست. اين دارو همچنين جهت تشخيصسندرم كوشينگ و افسردگي اندوژن
بهكارميرود.
مكانيسم اثر: اين دارو باعبور از غشاءسلولي
بهگيرندههاي خود در سيتوپلاسممتصل شده و كمپلكس دارو ـ گيرنده واردهسته
سلولي ميشود. اين كمپلكسبااتصال بهنواحي خاصي از DNA موجبتحريك روند رونويسي mRNA و بهدنبالآن ساخت آنزيمهايي ميگردد كه در
نهايتمسئول اثرات سيستميككورتيكواستروئيدها ميباشند. اين داروباجلوگيري از
تجمع سلولهاي التهابي درناحيه التهاب، مهار فاگوسيتوز و آزادشدنآنزيمهاي
مسئول در التهاب و مهار ساختو آزادشدن واسطههاي شيميايي التهاباثرات
ضدالتهابي خود را اعمال ميكند.
فارماكوكينتيك: هيدروكورتيزون سريع وبهخوبي از دستگاه گوارش
جذب ميشود.شكل تزريقي آن نيز از عضله بهخوبيجذب ميشود. بهطور عمده در
كبد ومقاديري نيز در كليه و بافتهابهمتابوليتهاي غيرفعال تبديل
ميشود.
موارد
منع مصرف: 1 ـ تزريق داخل مفصلياين دارو در مواردي مثل جراحي
ترميميمفاصل، اختلالات انعقادي خون، شكستگيداخل مفصلي، عفونت اطراف مفصل
ياسابقه ابتلا بهآن، پوكي استخوان اطرافمفصل بهدلايلي غير آرتريت و
مفصلناپايدار نبايد مصرف شود.
2 ـ
اين دارو در پيشگيري از سندرم زجرتنفسي نوزادان، در صورت وجودآمنيونيت،
عفونت يا تب، عفونت با هرپس،عدم كفايت جفت و پارگي زودرس غشاءنيز نبايد
مصرف شود.
هشدارها: 1 ـ استفاده طولاني مدت آن دركودكان
ميتواند منجر بهمهار رشد شود.
2 ـ
بهدنبال مصرف اين دارو ممكن استتستهاي بررسي عملكرد محورهيپوتالاموس ـ
هيپوفيز ـ غده فوق كليويدچار اختلال شود.
3 ـ
در افراد مسن و بهخصوص خانمهاييائسه، شانس ايجاد پوكي استخوان وافزايش
فشارخون، بالا ميرود.
4 ـ
در صورت نياز بهجراحي و يا درماناضطراري و نيز مصرف دارو در بيمارانديابتي،
بايد احتياط كرد.
عوارض جانبي: درمان درازمدت باهيدروكورتيزون،
بيمار را از جهت ابتلابهبيماريهاي عفوني مستعد ميكند و ازطرفي علائم عفونت
نيز پنهان ميشود.مصرف مقادير بالاي هيدروكورتيزونميتواند اختلالات رواني را
تشديد كند. آبمرواريد كاهش يا تاري ديد و تكرر ادرار وپرنوشي، قرحهگوارشي،
علائمشبهكوشينگ، آكنه، درد در
ناحيه سرينيو افزايش فشارخون از عوارض جانبيدارو
هستند.
تداخلهاي دارويي: مصرف همزمان ايندارو با
ريفامپين، داروهاي ضدصرع مانندكاربامازپين، فنوباريبتال، فنيتوئين
وپريميدون موجب تسريع متابوليسمهيدروكورتيزون و كاهش اثر داروميگردد. اين
دارو ممكن است باعث كاهشاثر داروهاي پائين آورنده قندخون و ياداروهاي
كاهنده فشارخون گردد.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ براي بهحداقلرساندن تحريك گوارشي شكل
خوراكيهيدروكورتيزون بايد بعد از غذا مصرفشود.
2 ـ
از قطع ناگهاني مصرف دارو بعد ازاستفاده طولاني (بيش از 3 هفته)
پرهيزشود.
3 ـ
در طول درمان، مصرف سديم بايستيمحدود شده و مصرف مكملهاي حاويپتاسيم
توصيه ميشود.
4 ـ
معاينات چشم پزشكي در طول درماندراز مدت، بهطور مرتب بايد انجام
گيرد.
مقدار
مصرف
خوراكي:
بزرگسالان: در بيماري آديسون و يامتعاقب برداشتن
غده فوق كليوي بهميزان30mg/dayـ20 در دو مقدار منقسم تجويزميگردد. مقدار بيشتر در
هنگام صبح ومقدار كمتر در هنگام عصر مصرف ميشود.
كودكان: بهمنظور جانشين درمانيهورموني بهميزان
mg/day 30ـ10 و درمقادير منقسم تجويز
ميگردد.
تزريقي:
بزرگسالان: در نارسايي حاد غده فوقكليوي بهصورت
تزريق داخل وريديبهمقدار 100 ميليگرم هر 8ـ6 ساعت همراهبا كلرورسديم 0/9%
انفوزيون ميگردد. درساير موارد، دارو بهصورت تزريق ياانفوزيون آهسته داخل
وريدي بهميزان500 ـ100 ميليگرم، 3 تا 4 بار در روزباتوجه بهنياز بيمار تجويز
ميگردد.
كودكان: بهصورت تزريق آهسته داخلوريدي و
بهميزان 25 ميليگرم در كودكانكمتر از يكسال، 50 ميليگرم در كودكان5 ـ1
سال و 100 ميليگرم در كودكان 12ـ6سال تجويز ميگردد.
اشكال دارويي:
Enema:
100 mg/60 ml
For
Injection: 100 mg, 500 mg
Tablet:
10 mg
موارد
مصرف: انسولين در درمان ديابتمليتوس، درمان كتواسيدوز ديابتيك وتشخيص كمبود
هورمون رشد بهكارميرود.
مكانيسم اثر: انسولين ذخيره و
متابوليسمكربوهيدراتها، پروتئين و چربيها را كنترلميكند. انتقال فعال گلوكز
را از غشايسلولي بافت چربي و عضله افزايش ميدهدو موجب تبديل گلوكز و اسيد
چرب آزادداخل سلولي به شكل ذخاير گليكوژن وتري گليسيريد ميشود همچنين
تبديلگلوكز كبدي به گليكوژن را افزايش داده وخروج گلوكز از كبد را مهار
ميكند. تزريقداخل وريدي انسولين با كاهش قند خون،ترشح هورمون رشد را
تحريك ميكند.
فارماكوكينتيك: در تزريق زيرجلدي، شروعاثر
انسولين رگولار 30-60 دقيقه پس ازتزريق و طول اثر آن 8 ساعت ميباشد وپس از
2-4 ساعت به حداكثر اثر خودميرسد. شروع اثر انسولين ايزوفانبايفازيك پس از
30 دقيقه، طول اثر آن 24ساعت و حداكثر اثر آن پس از 4-8 ساعتديده ميشود.
شروع اثر انسولين NPHانساني (ايزوفان) پس از 3-4 ساعت، طولاثر آن
18-24 ساعت و حداكثر اثر آن پساز 6-12 ساعت ميباشد. انسولين دربيشتر بافتهاي
بدن توزيع ميشود،متابوليسم آن كبدي و كليوي است. نيمهعمر دارو 5-6 دقيقه
و 30-80% دفع آنكليوي ميباشد.
موارد
منع مصرف: در اسهال، فلج معده،انسداد روده، استفراغ و ديگر شرايطي كهسبب
عدم جذب غذا ميشود و يا شرايطيكه موجب كاهش قند خون ميشود مانندبيكفايتي
آدرنال و هيپوفيز نبايد مصرفشود.
هشدارها: 1 ـ در بيماريهاي كليوي باتوجه به
تغييرات كليرانس انسولين، دربيماريهاي كبدي با توجه به تغييراتمتابوليسم
انسولين و تغييرات غلظت قندخون، تنظيم ميزان مصرف لازم
ميباشد.
2 ـ
در شرايط ايجادكننده هيپرگليسميمانند تغييرات هورموني در زنان، تب،پركاري
غده فوق كليوي، عفونت واسترسهاي رواني ممكن است نياز بهانسولين افزايش
يابد.
3 ـ
پركاري تيروئيد، فعاليت بدن وكليرانس انسولين را زياد كرده و كنترل قندخون
را مشكل ميكند.
4 ـ
جراحي يا تروما ممكن است قند خون راافزايش و يا كاهش داده و تنظيم
مقدارمصرف انسولين لازم باشد.
عوارض جانبي: واكنشهاي موضعي وديستروفي بافت
چربي در محل تزريق،كاهش قند خون با مصرف مقادير بالا
و نيز
افزايش وزن ديده شده است.پروتامين موجود در فرآوردههايانسولين ممكن است
واكنشهاي آلرژيكايجاد كند.
تداخلهاي دارويي: بلوك كنندههايبتاآدرنرژيك
ممكن است سبب بالا رفتنقند خون يا كاهش قند خون شوند. بلوككنندههاي
اختصاصي بتا يك كمتر عوارضفوق را ايجاد ميكنند ولي ميتوانند علائمكاهش قند
خون را مخفي كنند. كورتيكواستروئيدها اثرات انسولين را خنثيميكنند. بنابراين
تنظيم مقدار مصرف دارولازم ميباشد.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ در دوران بارداري وشيردهي ممكن است نياز به انسولين
تغييركند، بنابراين كنترل قند خون لازم
ميباشد.
2 ـ
در كودكان قبل از سن بلوغ و افراد مسنبه دليل حساسيت بيشتر به انسولين،
خطرپايين آمدن قند خون بيشتر است.
3 ـ
سرنگ مناسب براي تعيين مقدارمصرف دقيق انسولين بايد انتخاب شود،محل تزريق
دقيق مشخص شده و درتزريقات مكرر
محل تزريق تغيير دادهشود.
4 ـ
با تغيير رژيم غذايي، فعاليت بدني يابيماري نياز به انسولين تغيير
ميكند.
مقدار
مصرف: مطابق با نياز بيمارزيرجلدي، داخل عضلاني يا داخل وريديتزريق
ميشود.
اشكال دارويي:
Injection: Insulin Regular 100
IU/ml
Injection: Insulin Isophane
(NPH)
100 IU/ml
Injection: Insulin Biphasic 100
IU/ml
Injection: Insulin Zinc 100
IU/ml