CALCITRIOL
DIHYDROTACHYSTEROL
VITAMIN
D3
ويتامين D به تركيباتي مانند ديهيدروتاكي سترول،
ارگوكلسيفرول(ويتامين D2)
و كوله كلسيفرول
(ويتامينD3) و كلسيتريول كه داراي اثر
پيشگيريكننده يا درمان كننده راشي تيسم و نرمياستخوان هستند، اطلاق
ميشود.
ويتامين D براي جذب و مصرف كلسيم وفسفات و براي كلسيفيه
شدن طبيعياستخوان ضروري است. در صورت نياز،ويتامين D همراه با هورمون پاراتيروئيد وكلسيتونين، غلظت
كلسيم سرم را از طريقافزايش غلظت كلسيم و فسفات سرم تنظيمميكند.
ويتامين Dجذب كلسيم و فسفات رااز روده كوچك تحريك ميكند
و باعثبهحركت درآمدن كلسيم از استخوانميشود. بهنظر ميرسد كلسيتريول
باپيوند بهگيرندههاي اختصاصي درسيتوپلاسم مخاط روده و متعاقب آنتركيب شدن
با هسته، اثر خود را اعمالميكند. اين امر احتمالا منجر بهتشكيلپروتئيني
ميشود كه باكلسيم پيوند مييابدو در نتيجه جذب كلسيم از روده
افزايشمييابد. همچنين همراه با هورمونپاراتيروئيد، كلسيتريول انتقال يون
كلسيماز استخوان بهمايع خارجي سلول را تنظيممينمايد. بنابراين هومئوستاز
كلسيم درمايع خارج سلولي را تحت تأثير قرارميدهد.
موارد
مصرف: كلسيتريول براي پيشگيريو درمان راشيتيسم و درمان كمي كلسيمخون
همراه با كم كاري پاراتيروئيدمصرف ميشود.
مكانيسم اثر: اين ويتامين به سهولت از ابتدايا
انتهاي روده كوچك جذب ميشود.نيمهعمر پلاسمايي كلسيتريول از راهخوراكي 6ـ2
ساعت است. زمان لازم برايرسيدن به اوج غلظت سرمي، از راهخوراكي
تقريب 6ـ3 ساعت است. طول
اثركلستيرول 5 ـ3 روز است. اين ويتامين ازراه صفرا و كليه دفع
ميشود.
موارد
منع مصرف: اين دارو در زياديكلسيم خون يا ويتامين D واستئوديستروفي كليوي همراه با زياديفسفات خون
نبايد مصرف شود.
هشدارها: 1 ـ در بيماران مبتلا بهعيب كاركليه يا
در صورت مصرف مقادير زيادويتامين، تعيين غلظت كلسيم پلاسماضروري
است.
2 ـ
در صورت وجود تصلب شرائين ياعيب كار قلب، زيادي فسفات خون يا عيبكار كليه
بايد با احتياط مصرف شود.
تداخلهاي دارويي: مصرف همزمانداروهاي آنتياسيد
حاوي منيزيم باكلسيتريول ممكن است منجر بهزياديمنيزيم خون، به ويژه در
بيماران مبتلا بهنارسايي مزمن كليوي گردد. مصرفهمزمان كلسيتريول با مقادير
زيادفرآوردههاي حاوي كلسيم يا مدرهايتيازيدي ممكن است خطر زيادي
كلسيمخون را افزايش دهد. مصرف همزمانساير مشتقات ويتامين D با اين دارو ممكناست باعث بروز مسموميت
گردد.
عوارض جانبي: بامصرف مقادير بيش ازحد اين
ويتامين، بياشتهايي، تهوع واستفراغ، اسهال، كاهش وزن تكرر ادرار،تعريق،
سردرد، تشنگي، سرگيجه وافزايش غلظت كلسيم و فسفات در پلاسما وادرار گزارش
شده است.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ خطر بروز مسموميتبا مصرف طولاني مدت مقادير زياد
اينويتامين، وجود دارد.
2 ـ
از مصرف همزمان داروهاي ضداسيدحاوي منيزيم با اين دارو بايد
خودداريشود.
3 ـ
در صورت مصرف اين دارو بهعنوانافزاينده كلسيم خون، به منظور بررسيپيشرفت
درمان، مراجعه منظم بهپزشكضروري است.
4 ـ
از آنجائيكه كمبود ويتامين
Dبهتنهاييشايع نيست، معمولا تركيبي از چندويتامين
تجويز ميشود.
مقدار
مصرف:
بزرگسالان: ابتدا 0/25 mcg/day مصرفميشود و سپس برحسب نياز بيمار هر4ـ2 هفته
0/25 ميكروگرم افزايش مييابد.در كمي كلسيم خون ناشي از دياليز3 mcg/day ـ 0/5 و در كم كاري پاراتيروئيدmcg/day 0/27 ـ 0/25 مصرف ميشود.
كودكان: ابتدا mcg/day 0/25 مصرفميشود و سپس برحسب نياز بيمار هر4ـ2 هفته
0/25 ميكروگرم افزايش
مييابد. در كمي كلسيم خون ناشي ازدياليز 2
mcg/day ـ 0/25 و در كم كاريتيروئيد 0/08mcg/kg/day ـ 0/04 مصرفميشود.
اشكال دارويي:
Capsule:
0.25 mcg
موارد
مصرف: اين دارو براي درمان كميكلسيم خون همراه با كمكاري پاراتيروئيدو
درمان حالات مزمن و پنهان تتاني پس ازعمل جراحي و تتاني ايديوپاتيك
مصرفميشود.
فارماكوكينتيك: ويتامين D به سهولت ازابتدا يا انتهاي روده كوچك جذب
ميشود.اين ويتامين عمدت در كبد و بافتهاي چربيذخيره ميشود. ديهيدروتاكيسترول دركبد
فعال ميشود. اثر اين ويتامين چندينساعت پس از مصرف شروع ميشود.طول اثر
اين ويتامين تا 9 هفته است. اينويتامين از راه صفرا و كليه دفع
ميشود.
موارد
منع مصرف: اين دارو در زياديكلسيم خون يا ويتامين D واستئوديستروفي كليوي همراه با زياديفسفات خون
نبايد مصرف شود.
هشدارها: 1 ـ اين دارو در موارد زير بايد بااحتياط
مصرف شود:
تصلب
شرائين يا عيب كار قلب، زياديفسفات خون و عيب كار
كليه.
2 ـ
در بيماران مبتلا به عيب كار كليه يا درصورت مصرف مقادير زياد
ويتامين،تعيين غلظت كلسيم پلاسما ضروري است.
تداخلهاي دارويي: مصرف همزمانداروهاي آنتياسيد
حاوي منيزيم باديهيدروتاكيسترول ممكن است منجر بهزيادي منيزيم خون، به
ويژه در بيمارانمبتلا به نارسايي مزمن كليوي گردد.مصرف همزمان
ديهيدروتاكيسترول بامقادير زياد فرآوردههاي حاوي كلسيم يامدرهاي تيازيدي
ممكن است خطر زياديكلسيم خون را افزايش ميدهد. مصرفهمزمان ساير مشتقات
ويتامين D با ايندارو ممكن است باعث بروز
مسموميتافزايش مييابد.
عوارض جانبي: با مصرف مقادير بيش ازحد اين
ويتامين، بياشتهايي، تهوع واستفراغ، اسهال، كاهش وزن بدن، تكررادرار،
تعريق، سردرد، تشنگي، سرگيجه وافزايش غلظت كلسيم و فسفات در پلاسما وادرار
گزارش شدهاست.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ خطر بروز مسموميتبا مصرف طولاني دراز مقادير زياد
اينويتامين وجود دارد.
2 ـ
از مصرف همزمان داروهاي ضداسيدحاوي منيزيم با اين دارو بايد
خودداريشود.
3 ـ
در صورت مصرف اين دارو بهعنوانافزاينده كلسيم خون بهمنظور بررسيپيشرفت
درمان، مراجعه منظم به پزشكضروري است.
4 ـ
از آنجائيكه كمبود ويتامين D
به تنهاييشايع نيست،
معمولا تركيبي از چندويتامين تجويز ميشود.
مقدار
مصرف:
بزرگسالان: ابتداء 0/125-2mg/dayمصرف ميشود. در درمان تتاني
ناشي
از كمبود حاد كلسيم خون،
مقدار
شروع mg/day 0/75-2/5
به
مدت
3 روز
و در تتاني نسبت حاد،0/25-0/5mg/day به مدت 3 روز مصرفميشود. مقدار نگهدارنده برحسب
نياز،0/25 ميليگرم در هفته تا mg/day 1 است.در كمكاري پاراتيروئيد، مقدار
شروع0/75-2/5mg/day
به مدت چند روز ومقدار
نگهدارنده mg/day 0/2-1
است.
كودكان: در كمكاري
پاراتيروئيد
مقدار
شروع mg/day 1-5 به مدت 4 روزاست. سپس اين مقدار مصرف
ادامه يافتهيا كاهش مييابد. مقدار نگهدارنده0/5-1/5mg/day است.
اشكال دارويي:
Oral
Solution: 0.25 mg/ml
VITAMIN D3 (CHOLECALCIFEROL)
موارد
مصرف: اين دارو براي پيشگيري ودرمان كمبود ويتامين D، راشيتيسم ودرمان كمي
كلسيم خون همراه با كمكاريپاراتيروئيد مصرف ميشود.
فارماكوكينتيك: اين ويتامين بهسهولت ازابتدا يا
انتهاي روده كوچك جذب ميشود.اين ويتامين عمدت در كبد و بافتهاي چربيذخيره
ميشود. فعال شدن متابوليك كولهكلسيفرول طي دو مرحله در كبد و كليهصورت
ميگيرد. دفع اين ويتامين از طريقصفرا و كليه صورت
ميگيرد.
موارد
منع مصرف: اين دارو در زياديكلسيم خون، يا ويتامين D واستئوديستروفي كليوي همراه با زياديفسفات خون
نبايد مصرف شود.
هشدارها: 1 ـ اين دارو در موارد زير بايد بااحتياط
مصرف شود:
تصلب
شرائين يا عيب كار قلب، زياديفسفات خون و عيب كار
كليه.
2 ـ
در بيماران مبتلا به عيب كار كليه يا درصورت مصرف مقادير زياد
ويتامين،تعيين غلظت كلسيم پلاسما ضروري است.
تداخلهاي دارويي: مصرف همزمانداروهاي آنتياسيد
حاوي منيزيم با كولهكلسيفرول ممكن است منجر به زياديمنيزيم خون، بهويژه
در بيماران مبتلا بهنارسايي مزمن كليوي گردد. مصرفهمزمان كوله كلسيفرول با
مقادير زيادفرآوردههاي حاوي كلسيم يا مدرهايتيازيدي ممكن است خطر زيادي
كلسيمخون را افزايش ميدهد. مصرف همزمانساير مشتقات ويتامين D با اين داروتوصيه نميشود، زيرا امكان بروزمسموميت
افزايش مييابد.
عوارض جانبي: با مصرف مقادير بيش ازحد اين
ويتامين، بياشتهايي، تهوع واستفراغ، اسهال، كاهش وزن بدن، تكررادرار،
تعريق، سردرد، تشنگي، سرگيجه وافزايش غلظت كلسيم و فسفات در پلاسما وادرار
گزارش شدهاست.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ خطر بروز مسموميتبا مصرف دراز مدت مقادير زياد اينويتامين
وجود دارد.
2 ـ
از مصرف همزمان داروهاي ضداسيدحاوي منيزيم با اين دارو بايد
خودداريشود.
3 ـ
در صورت مصرف اين دارو بهعنوانافزاينده كلسيم خون، بهمنظور بررسيپيشرفت
درمان، مراجعه منظم به پزشكضروري است.
4 ـ
از آنجائي كه كمبود ويتامين D
بهتنهايي شايع نيست،
معمولا تركيبي از چندويتامين تجويز ميشود.
مقدار
مصرف: براي پيشگيري از كمبودويتامين، مقدار مصرف توصيه شده درروز، بهصورت
زير است:
شيرخواران و كودكان: از بدو
تولد
تا
سن 3 سال 300-400 واحد، سن 4-6سال 400 واحد، سن 7-10 سال 400واحد، بزرگسالان
200-400 واحد،
زنان
باردار و در دوران شيردهي 400واحد.
هر
واحد از ويتامين D، معادل 0/025ميكروگرم كوله كلسيفرول
است.
در
درمان راشيتيسم مقاوم به ويتامين D،در بزرگسالان
12000-150000u/day ودر كودكان 3000-10000u/day مصرفميشود. در درمان كمكاري غدهپاراتيروئيد در
بزرگسالان،50000-150000u/day
و در
كودكان،50000-200000u/day
مصرف
ميشود.
از
راه تزريقي، بهعنوان پيشگيري و درمانكمبود ويتامين، مقدار مصرف برحسبنياز
هر بيمار تعيين ميشود.
اشكال دارويي:
Capsule:50,000 U
Injection: 300,000 U
موارد
مصرف: ويتامين E براي پيشگيري ودرمان كمبود اين
ويتامين مصرفميشود.
مكانيسم اثر: ويتامين E بهعنوان يك عنصراساسي در تغذيه و بهعنوان
يكآنتياكسيدان همراه با سلنيم موجود دررژيم غذايي، اسيدهاي چرب
غيراشباعموجود در غشاء و ساير ساختمانهايسلولي را از حمله راديكالهاي
آزادمحافظت نموده و گويچههاي قرمز خون رادر مقابل هموليز حفظ ميكند.
ويتامين Eبهعنوان يك كوفاكتور در بعضي
ازسيستمهاي آنزيمي عمل ميكند.
فارماكوكينتيك: 50-80 درصد ويتامين E
از
مجراي گوارش (دوازدهه) جذبميشود. براي جذب كافي اين ويتامين،وجود املاح
صفراوي و چربي موجود دررژيم غذايي ضروري است. اين
ويتامين
در
تمام بافتهاي بدن بهويژه بافتهايچربي ذخيره ميشود. متابوليسم آن
كبدياست. و از طريق صفرا و كليه دفع
ميشود.
عوارض جانبي: با مصرف مقادير
بين400-800u/day به مدت طولاني، تاري ديد،اسهال،
سرگيجه، سردرد، تهوع يا كرامپمعده، خستگي يا ضعف غيرمعمول
گزارششدهاست.
نكات
قابل توصيه: از آنجا كه كمبودويتامين E به تنهايي شايع نيست، معمولاتركيبي از چند
ويتامين تجويز ميشود.
مقدار
مصرف
خوراكي:
بهعنوان پيشگيري از كمبود ويتامين E،مقدار مصرف توصيه
شده در روزبهصورت زير است:
شيرخواران و كودكان: از بدو تولد تا سن3 سال 5-10
واحد، سن 4-10 سال 12واحد، پسران و مردان بالغ 17 واحد،دختران و زنان بالغ
13 واحد، زنان باردار17 واحد، در دوران شيردهي 18-20واحد. براي درمان كمبود
اين ويتامين،مقدار مصرف برحسب شدت كمبود تعيينميشود.
در
شيرخواران نارس كه فرمولهايغذايي حاوي مقادير زياد اسيدهاي چربغيراشباع
دريافت ميكنند، u/day
15-25تجويز
ميگردد.
تزريقي:
براي
درمان در بزرگسالان. كمبودويتامين u/day 60-75 و در كودكانu/kg/day 1 تزريق ميشود.
اشكال دارويي:
Tablet:
100 IU
Oral
Drops: 50 IU/ml
Injection: 100 IU
VITAMIN K (PHYTONADIONE)
موارد
مصرف: اين ويتامين براي پيشگيريو درمان اختلالات انعقادي شامل اختلالاتدر
ساخت فاكتورهاي II، VII، IXو Xناشي از كمبود ويتامين K يا اختلال درفعاليت متابوليك آن مصرف
ميگردد.فيتوناديون بهمنظور جلوگيري از بيماريخونريزي دهنده در نوزادان به
هنگام تولدمصرف ميشود.
مكانيسم اثر: اين ويتامين تشكيلپروترومبين فعال
در كبد (فاكتور II)،پروكانورتين (فاكتور VII)، جزءترومبوپلاستين پلاسما يا
فاكتوركريسمس (فاكتور IX)
و فاكتور استوارت(فاكتور
X) را كه براي انعقاد طبيعي خونلازم هستند، تسريع
ميكند.
فارماكوكينتيك: ويتامين K بهسهولت ازمجراي گوارش (دوازدهه) جذب
ميشود.فيتوناديون براي جذب به املاح صفراوينياز دارد. متابوليسم اين
ويتامين كبدياست. زمان شروع اثر فيتوناديون از راهخوراكي 6-12 ساعت و از
راه تزريقي 1-2ساعت است. غلظت طبيعي فيتوناديون طي12-14 ساعت پس از مصرف
بهدستميآيد. ويتامين K
از راه صفرا و كليه
دفعميشود.
هشدارها: 1 ـ ويتامين K در بيماران مبتلا بهعيب كار كبد بايد با احتياط
مصرف شود.
2 ـ
به دليل خطر بروز واكنشهاي شديدشبه حساسيت مفرط در تزريق وريديويتامين
K، تجويز اين دارو از راه وريديتوصيه
نميشود.
تداخلهاي دارويي: مصرف همزمانويتامين
K با داروهاي ضد انعقاد خوراكيممكن است اثرات اين
داروها را بهعلتافزايش ساخت كبدي فاكتورهاي پيشانعقادي كاهش
دهد.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ بهمنظور بررسيپيشرفت درمان، مراجعه منظم به پزشك وانجام
آزمون زمان پروترومبين ضرورياست.
2 ـ
از مصرف ساير داروها بدون دستورپزشك بايد خودداري شود، زيرا ممكناست اثرات
ويتامين K را تغيير دهند.
مقدار
مصرف
خوراكي:
بزرگسالان: در كمي پروترومبين خونناشي از مصرف
داروهاي ضد انعقاد،مقدار 2/5-10 ميليگرم (حداكثر 25ميليگرم) مصرف ميشود كه
در صورتنياز ميتوان پس از 12-48 ساعت، اينمقدار را تكرار
نمود.
كودكان: بهعنوان ويتامين و در كميپروترومبين
خون ناشي از دارو مقدار5-10 ميليگرم مصرف ميشود.
تزريقي:
بزرگسالان: در كمي پروترومبين خونناشي از
داروهاي ضد انعقادي (به غير ازهپارين)، مقدار 2/5-10 ميليگرم (حداكثر25
ميليگرم) تزريق عضلاني يا زير جلديميشود كه در صورت نياز، ميتوان پس
از6-8 ساعت، اين مقدار را تكرار نمود. دركمي پروترومبين خون ناشي از سندرمسؤ
جذب يا ناشي از داروها، مقدار 2-5ميليگرم تزريق عضلاني يا
زيرجلديميشود.
براي
جلوگيري از كمي پروترومبين خوندر بيماراني كه به مدت طولاني فقط از
راهتزريقي تغذيه ميشوند، مقدار 5-10ميليگرم يكبار در هفته تزريق
عضلانيميشود.
كودكان: بهعنوان ويتامين مقدار 1ميليگرم در ماه
تزريق عضلاني يازيرجلدي ميشود. براي جلوگيري از كميپروترومبين خون ناشي
از تغذيه تاموريدي به مدت طولاني، 2-5 ميليگرميكبار در هفته تزريق
عضلاني ميگردد.
در
درمان كمي پروترومبين خون 1-2ميليگرم در شيرخواران و 5-10 ميليگرمدر
كودكان و براي جلوگيري از بيماريخونريزي دهنده نوزادان مقدار 0/5-1ميليگرم
بلافاصله پس از زايمان تزريقعضلاني يا زيرجلدي ميشود. در صورتنياز اين
مقدار پس از 6-8 ساعت تكرارميشود.
اشكال دارويي:
Injection: 1 mg/0.5ml, 10
mg/ml
Tablet:
10 mg
موارد
مصرف: سولفات روي بهعنوانمكمل در پيشگيري و درمان كمبود رويمصرف ميشود.
نياز به اين ماده معدنيدر حالاتي از قبيل سوختگيها، سيروزكبدي، ديابت،
بياشتهايي، گاستركتومي،اختلالات ژنتيكي، نوزادان نارس،عفونتهاي مزمن،
بيماريهاي روده،بيماري لوزالمعده، بيماري كليوي،اختلالات پوستي، استرس و
ضربه ممكناست افزايش يابد.
مكانيسم اثر: روي براي حفظ ساختماناسيدهاي
نوكلئيك، پروتئينها و غشاهايسلولي ضروري است. بهعلاوه، رشدطبيعي و تقسيم
سلولي، ترميم بافتي، بلوغجنسي و دستگاه توليد مثل، عادت بهتاريكي و ديد
در شب، التيام زخمها، دفاعايمني بدن، ادراك چشايي و احتمالا بويايياز
اعمال فيزيولوژيك وابسته به رويميباشند.
فارماكوكينتيك: جذب نمكهاي روي ازمجراي گوارش
ناچيز ميباشد. تقريب20-30 درصد از روي موجود در رژيمغذايي از طريق دوازدهه و ايلئوم
جذبميشود. اين عنصر اساس در گلبولهايقرمز و سفيد و همچنين در عضلات،استخوانها، پوست،
كليهها، كبد،لوزالمعده، شبكيه و پروستات ذخيرهميشود. راه اصلي دفع روي
(تقريب 90درصد) از طريق مدفوع است و ميزان كمينيز از راه ادرار و
عرق دفع ميشود.
هشدارها: 1 ـ در صورتي كه بيمار دچاركمبود مس باشد،
مصرف روي ممكن استكمبود مس را تشديد كرده يا سطح سرميآن را كاهش
دهد.
عوارض جانبي: مصرف مقادير زياد
داروندرت ممكن است باعث بروز مشكلاتگوارشي بهويژه اشكال در هضم و
درداپيگاستريك، تهوع و مشكلاتهماتولوژيك شود.
تداخلهاي دارويي: مقادير زياد روي ممكناست جذب
مس از طريق روده را مختلنمايد. نمكهاي روي ممكن است جذبتتراسيكلينها را
از طريق ايجاد شلاتهايغيرمحلول كاهش دهند. از اينرو فاصلهزماني حداقل 2
ساعت بين تجويزمكملهاي روي و تتراسيكلينها
ضروريميباشد.
نكات
قابل توصيه: 1 ـ دارو حداقل يكساعتقبل يا دو ساعت پس از غذا (مگر درصورت
تحريك گوارشي) مصرف شود.
2 ـ
در صورت لزوم ميتوان محتوياتكپسول را روي غذاي سرد ريخته ومصرف
كرد.
3 ـ
از مصرف غذاهاي حاوي كلسيم، فسفرو فيتات با اين دارو بايد خودداري
گردد.
4 ـ
در صورت ايجاد تهوع، اسهال، بثوراتپوستي، استفراغ شديد، از دست رفتن
آببدن و بيقراري، مقدار مصرف دارو بايدكاهش يافته يا تا كنترل علايم فوق
مصرفنشود.
مقدار
مصرف: بهعنوان مكمل غذايي روزانه25-50 ميليگرم روي (110-220ميليگرم
سولفات روي) مصرف ميشود.در درمان كمبود روي ابتدا تا mg/day 75روي (درمان كوتاه مدت) تجويز ميشود وسپسبرحسب
پاسخ بيمار مقدار مصرفدارو كاهش مييابد.
اشكال دارويي:
Capsule:
220 mg